Ուղեղի աջ կիսագունդն ավելի արագ է ծերանում, քան ձախը, իսկ դրա «կենսաբանական տարիքը» օրինաչափորեն ավելի բարձր է լինում։ Այս անհամաչափությունն առավել ակնառու է դառնում Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում։ Աշխատությունը հրապարակվել է Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) ամսագրում։
Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի Ծերաբանության դպրոցի գիտնականները մոդել են ուսուցանել, որը ՄՌՏ պատկերների հիման վրա գնահատում է ուղեղի առանձին հատվածների «տարիքը»։ Ուսուցման համար օգտագործվել են 19-ից 100 տարեկան շուրջ 15 հազար առողջ մարդկանց տվյալներ, իսկ մոդելի ճշգրտությունը ստուգվել է Ալցհայմերի հիվանդության հետազոտությանը մասնակցող մոտ երկու հազար պացիենտների պատկերների վրա։
Մոդելը ցույց է տվել, որ աջ կիսագնդում «ուղեղի տեղային տարիքի» ցուցանիշն օրինաչափորեն ավելի բարձր է, քան ձախում։ Բացի այդ, կեղևի ակոսներն ավելի արագ են ծերացել, քան գալարները։ Ալցհայմերի հիվանդությամբ պացիենտների մոտ ենթակեղևային կառույցները «ծերացած» են եղել միջինում 3,5 տարով ավելի, քան առողջ մարդկանց մոտ, իսկ հիպոկամպը՝ հիշողության համար առանցքային նշանակություն ունեցող հատվածը, ավելի քան երեք տարով ավելի «ծեր» տեսք ուներ։
Թե ինչու է աջ կիսագունդն ավելի խոցելի, դեռևս վերջնականապես պարզ չէ, սակայն նման ոչ տիպիկ անհամաչափությունը կարող է օգնել ավելի վաղ փուլում հայտնաբերել հիվանդությունները և ավելի լավ հասկանալ ուղեղի ծերացման ընթացքը։ Առանձին հատվածների ծերացման մանրամասն «քարտեզը» հեռանկարում թույլ կտա ավելի ճշգրիտ գնահատել ռիսկերն ու հետևել նյարդաքայքայիչ հիվանդությունների զարգացմանը։ Առայժմ սա հետազոտական գործիք է և ոչ թե ախտորոշման պատրաստի մեթոդ, սակայն այն ցույց է տալիս, որ ուղեղի ծերացումն ընթանում է անհամաչափորեն, և այդ անհամաչափությունը հնարավոր է չափել։
Ուղեղի «կենսաբանական տարիքի» գաղափարը, որը կարող է տարբերվել անձնագրային տարիքից, վերջին տարիներին ակտիվորեն զարգանում է․ ՄՌՏ պատկերներով կարելի է գնահատել, թե որքանով են «մաշված» դրա առանձին հատվածները։ Ծերացման նման մանրամասն քարտեզներն օգնում են հասկանալ, թե որ գոտիներն են ամենախոցելին և ինչպես են Ալցհայմերի նման հիվանդությունները փոխում այդ պատկերը, ինչն էլ հնարավորություն է տալիս ավելի վաղ նկատել տագնապալի ախտանշանները։
